Prezydencie nasz, Ojcze i Zarządco!
Dnia 3-go marca 1916 r. o godzinie 11-ej rano do Prezydenta st. m. Warszawy, księcia Zdzisława Lubomirskiego przybyła delegacja przedmieść, złożona z 50 osób, w imieniu której Przewodniczący Komisyi przedmieść, inż. Stefan Bystydzieński, zwrócił się do Ks. Prezydenta z następującem przemówieniem:
Dostojny Książe Prezydencie!
Gdy we wrześniu roku ubiegłego Centralny Komitet Obywatelski zmuszony został działalność swą zawiesić, liczne a bardzo ubogie rzesze na przedmieściach Warszawy, pozbawione wszelkich zarobków i pomocy, żyjące z dnia na dzień — w nadzwyczaj ciężkiem znalazły się położeniu. Usiłowania jednostek wobec ogromu codziennie wzrastających potrzeb były bezowocne.
To też wzrok nasz zwrócił się ku Warszawie, ku stolicy naszej, stamtąd rady i pomocy wyglądając. I nie doznaliśmy zawodu.
Albowiem dostrzegłeś, Mości Książę, ginących z nędzy przedmieść współobywateli, a gorące Twe serce żywo odczuło niedolę współbraci.
I wyciągnąłeś do nas, Dostojny Książę Prezydencie, pomocną rękę, biorąc przedmieścia pod Swoją i prześwietnego Komitetu Obywatelskiego opiekę, ratując tysiące biedaków od głodu i chłodu, tysiące dzieci od zagłady, wnosząc zarazem oświatę, porządek, ład i bezpieczeństwo.
Za to serdeczne odczucie niedoli bratniej, za ten czyn obywatelski, wyrażamy Tobie, Mości Książę, i Komitetowi Obywatelskiemu, na czele którego stoisz, gorącą podziękę i głęboką wdzięczność."
Następnie proboszcz wolski ks. kanonik Puchalski i p. Antoni Wysocki, prezes Komitetu Obyw. Pelcowizny, dyrektor zarządzający Tow. Akc. fabryki machin „K. Rudzki i S-ka" wręczyli Księciu Prezydentowi adres podziękowania, który został odczytany przez ks. proboszcza Blizińskiego z Mokotowa:
„Miłościwe Książę! Jaśnie Oświecony, Prezydencie nasz, Ojcze i Zarządco!
Sub tuum praesidium...
Bywałoć to już za dawnych, lepszych naszej sławnej Rzeczypospolitej czasów, że Antiqua Civitas Varsoviensis, jako dbała o pisklęta kokosz, garnęła pod swe skrzydła leżące po za jej bramami suburbia. Dość wspomnąć one Solce, one Kawęczyny, one Grzybowy, one Leśna — ba! i samo Suburbium Cracoviense, dotąd swe stare przezwisko konserwujące, które poprzód za murem miejskim, separatim, jako dziczki surowe marniały, dziś zasie przystojnie i okazale rosną, jako rodzone pnia macierzystego konary.
I dobrze było w tem przytuleniu serdecznem dziatkom z macierzą, a macierzy z dziatkami, i rozkwitały wespół cudnie, ad majorem Dei et Reipublicae gloriam, oskomę w chciwcach budząc postronnych.
Wszelako, gdy tak naczelny gród Korony Polskiej w moc i urodę urastał, wykluwały się pod jego bokiem nowe, napoły miejskie, napoły wieśniacze skupiska, niby opida maluchne, o łaskę adoptacyi dopraszające się jako to zawżdy bywa, że słaby mizerak pod ramię mocnego pcha się bogacza, ale nie były czasy po temu, i ludzie, co później przyszli, takoż po temu nie byli. I upływały lata, a my, ludkowie podmiejscy, w opuszczeniu-śmy żyć musieli, sami sobie radząc, chłopiętom niesfornym podobni, gdy je matka w gniewie za próg domostwa wyżenie.
Aż przyszła nawałność wielka, która dużo wywróciwszy, już i reszcie groziła zagładą. Padł strach na Polskę całą, padła trwoga najsroższa na jej corcordium: Warszawę. I była chwila takowa, że wszyscy - a już najbardziej my, po przedmieściach, extra muros, jako w opuszczeniu i sieroctwie żyjący, upadłszy na duchu, pytaliśmy - „Aza to już nasz moment ostatni?"
Ulitował się wonczas Stwórca mizeryi naszej i zesłał nam na pomoc Męża opatrznościowego, który ster publicznej nawy w krzepkie dłonie ująwszy, od rozbicia ją uchronił.
Mężem onym Ty byłeś, Książę Miłościwe, Ty Serenissime ac Illustrissime Domine Princeps et Proconsul, Ty następco w linji prostej Gizów, Baryczków, Korbów, Czamerów i przedostatniego z tej linji magistralnej Ignacego Wysogoty Zakrzewskiego. Mądre a bystre Twe oko spojrzeniem przezornem, nie jeno ośrodek grodu, ale i najdalsze jego krańce objęło. I dosięgło to oko nas chudziaków, oddawna do Macierzy przymykających, a zawżdy dotąd od niej odtrącanych.
I rzekłeś Mości Książę - „Zaprawdę, krzywda się dzieje tym braciom naszym i dobytkowi ich. Niech zbliżą się i pod jednym dachem z nami zasiądą. Nie rozpraszać się nam trzeba, jeno skupiać, albowiem w gromadzie silniejsi będąc, nikomu się nie damy."
Jakoż stało się wedle słów Twoich. I zespoliły się w jedno ostatnie suburbia z prastarym, naczelnym grodem Koronnym, aby uczyniło się zadość publicznemu i naszemu dobru, i aby rozkwitła Nova, non tamen Magna sed Magnanira Civitas Varsoviensis.
Przeto chylimy się dziś do stóp Twoich, Miłościwe i Opatrzne Książę, i jako Panu i Ojcu naszemu, wdzięcznością przepełnione serca oddawamy.
Żyj nam i rządź nami jaknajdłużej!
W Tobie nadzieja i ufność nasza!"
(Adres ułożył Wiktor Gomulicki, iluminował Maksymiljan Bystydzieński, ramy z bronzu wykonali Bracia Łopieńscy).
Książę Prezydent w serdecznych słowach dziękował delegacyi za wyrażone mu uznanie.
źródło: http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=160384

Skomentuj